Category Archives: BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

Fers Taym! The Laysho Experience

Fers Taym

Another blog entry from Ronald that really makes my day. Read to find out his first time hotel experience at Marco Polo Hotel in Cebu City.

What is Laysho?Laysho is a Cebuano street word or slang for ‘sosyal’ or social.

Nakasuway na ba mo ug adto sa usa ka lugar nga ponu sa mga laysho (social) nga tawo. Well sorry na lang, kay nakatambong na jud ko ug laysho nga panagtipon… in ul peyrness!

Nahitabo kini sa Marco Polo Hotel sa Lahug diin nidiretso mi pagkahuman ug tambong sa usa ka kasal sa may Archbishop Palace. Pag-abot namo didto, nahingangha ko tungod sa kanindot sa maong lugar. Sa tinud-anay lang, fers taym pa nako tong mitaak sa nindot kaayo nga hotel, and teyk note ha… Marco Polo pa jud! Angayan jud ipanghambog… unsaon na lang ning taga-sitio Mantayapan oy, hahaha.

Sa laby (lobby) pa lang, heaven na jud! Nakaingon nalang ko sa akong kaugalingon, susmaryosep!. Pagkanindot gayod sa palibot ug sa kalit lang nahinumdom ko sa among payag nga busloton nga gianay ang sawg nga kawayan. Wala lang, nitipas lang ug kalit akong huna-huna…managlahi ra jud kaayo nga kalibutan (sa hubog pa, nidles to sey… of kurs!).
Dihang nisulod na’mi sa usa ka ‘function room’, nabulit ang agianan niini sa mga mahalong karpet (carpet), gasilak-silak mga lamisa ug lingkuran sama sa bulawan nga pareho jud sa lingkuranan sa hari ug rayna. Ibabaw sa mga lamisa makita usab ang mga silber nga kutsara, tinidor, kutsilyo ug mga mabuakong gamit nga pagkalami gayod bitbiton pauli sa Borbon.

Ug sa dihang nahiluna na tanan sa lamisa (prawd pa kaayo ko, kay amoa rang lamisa naay tatak nga reseyrb), wala madugay nisugod dayon ang usa ka programa nga nagpaila sa mga gikasal. Uldo (Although) wala ko kaila nila apan niapil na lang ko ug pakpak, para dili mahalata nga wala koy labot sa okasyon (sampid ra man gud akong imbitasyon…hahaha..kuyog baboy!). Makita jud nimo sa akong panagway ang pagka-hingangha sa sitwasyon maong sigi na lang jud ug kuhit akong amigo sa akong kilid ug moingon… go wid da plow! …sebor da moment! …enjoy da sitwesyon! …daghan pa nga wala nako maminaw…hahahaha. Ambot lang, wala jud ko nagpapiri.
Dihang nisuroy ang mga silbidura (waiter/waitress) nga laysho sad kaayo, nga naka-uniporme nga mora’g mga trabahante sa banko. Bitbit nila mga mabuakong panaksan nga dunay sabaw ug giapod-apod sa mga bisita. Kuyog niini mga kaging kaayong pan (garlik breyd daw ang tawag), nga maoy pares sa sabaw (ingon nila…hahaha). Sa dihang nisugod na ug sakdap ang akong mga kaubanan ug nihigop sa ilang mga sabaw… wala usab magpa-ulahi ang nagada oy. Gani ang sobrang pan sa akong amigo, ako pa jud gitilok. Sa akong huna-huna, dapat lang mamawi sa pila ka oras ug agwanta sa kagutom kay nilakaw baya mi nga wala pay pani-udto, tiwas na gani sa panihapon.

Kadaghanan sa mga bisita mora lang ug nitilaw pila ka kutsara ug ang uban wala pa gani mahuman ug higop namalik na sad ang mga silbidura ug gihipos ang mga nahabilin sa lamisa. Maayo gani kay nahurot jud nako akoang bahin. Mora ra gud ga sound-check ang tingog sa akong dug-ab tungod sa kabusog nga natagamtam sa sabaw nga fers taym pa sad nakong natilawan… pero in peyrness, lami pa jud ang utan ni lola oy!
Wala magdugay, nangabot na sad ang mga silbidura bitbit niini ang mga dagkong plato nga hitik kaayo sa mga lamiang pagkaon ug usa-usa na sad gibutang kada lamisa. Nakaingon ko sa akong kaugalingon, maypa wala ko mohigop ug maayo sa sabaw da! Naa pa man diay gasunod. Uldo (although) wala ko kasabot sa mga sud-an pero baho pa lang…mora ug maglaway jud ka. Ingon akong amigo, meyn kurs ang tawag ato… foie grass & cheese grits, sauteed shrimps & lobster, brik chicken with garlic & thyme, tenderloin beef with butter croutons, beef ‘estragonuf’(ambot sakto ba ang spelling), vegetable & garlic fried rice. Ambot asa nako gisulod ang uban kay nahurot nako ang naa sa akong plato ay…hehehe. Fers Taym! Siguro tungod sa kagutom mao nga mga bakante sa akong tiyan, paslak.

Ug nagtuo mo nga diri ra kutob ang tanan?

Wala pa matagbaw ang mga silbidura, nagbitbit na sad ug lami kaayo nga pagkaon, kolor yellow nga humok-humok tan-awon nga pong pa sa akong amigo “New York Cheesecake” ang tawag daw ato. Wala pa gani katugpa, hawan dayon ang plato. Kong makasulti pa lang ang New York Cheesecake, maka-ingon siguro nga mopauli na lang siya ug balik sa New York!

Grabe, nindot kaayo ang akong na-experience atong higayona bisan ug fers taym. Hangtod pag-uli nako sa balay, gitagamtam ko gihapon ang kalami sa mga sud-an ug ang kanindot sa mga talan-awon kay kahibalo ko nga inig ka-ugma, ginamos ug buwad na sad ang akong maaninaw sa among lamisa. Men kurs man gud na permi sa akong lola kada-adlaw!

Kamo diha, naa ba sad moy laysho experience pareho kang Ronald?

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

Tangke Ug Tabigi

T&T

Here’s another enduring story from our ‘old’ folk (hahaha). The author might agree with me that only the body gets old, but not the heart. Sorry MT for the word ‘OLD’… for I know you are still very young at heart. Forty is not that old enough though…hahaha.

Anyway, we’ll share this to our young generations, for them to know how life before was a struggle… yet full of excitement.

Have fun everyone!

Tangke & Tabigi (Years Back)

Before LWUA or the Local Water Works Systems instigated in Borbon, Borbonanons living at the town proper have already enjoyed potable water (limpyo pa man gud to sa una oy) from two important sources: Tangke & Tabigi.

Sa wala pa mauso ang tubig sa gripo ug mga bottled mineral waters, locals who have no direct access to the water system normally fetch water from deep wells and springs. Kung para hugas sa plato, magpundo ug tubig gikan sa poso… pero kong imnunon gani, sa tabigi o tangke magsag-ob.

Life before was simple and unpretentious. At dawn, we woke up looking for empty urn (gallons) or containers and head directly to Tangke. If lucky enough to catch the plunge of the reservoir, we will finish filling our empty containers; take a quick shower with such enormous drops at the reservoir, then leave with a happy heart so we can ready ourselves for school (usahay wala na gani shampohay ug panabon ba).

But if Tangke will run out of water supply, we will continue our plight to Tabigi (the main source itself) and have to walk an extra mile. The tendency is, we will end up lingering at the river, putting behind our stuffs and enjoying our swimming spree in icy cold, crystal clear Ylaya water instead. Usahay maapasan pa gani ug bunal kay dugay manguli; gapaabot diay si Mama ug tubig pangkilis sa bugas. Hahay buhay! Maalaala mo pa kaya ang latos nga sambag… nga pwerting sakita. Ug ang bakos ni papa… nga pwerting ngiloha!

Terms To Remember:

Tangke – Long time back, this is the common name of the local reservoir in Poblacion which supply fresh potable water (for free) at the nearby locality. The word derived from English word tank or water tank.

Tabigi – is the name referred to the main water source in Poblacion; a small spring located in a place called Ylaya. Tabigi water source supplies directly to Tangke (water tank); and runs through the ‘now famous’ Silmugi river.

How about you? Do you also have some customary fixations or stories from way back? Like your regular routines before time immemorial…hahaha.

Share it here.

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION, BORBON HISTORY 101

Missing My Friend Rizzy!

Rizzy

Here’s another Bislish (Bisaya-English) blog entry from one of our alumni living in the town proper as he narrated his childhood story about the historical landmark in our town—Rizal Park.

Read and Enjoy!

Child Play at Rizal Park

Unlike other town plazas and parks, ours is a miniscule and precarious one. Not because it shares proximity to the highway but the area is too small that it only accommodates the statue of our national hero, the spherical fountain at the middle, with range of foliage embellishing the surroundings and tiny bermuda area as playground for children. Nevertheless it provides good avenues for children to gain access to real recreation and fun sports. The fun sports I mean were climbing the statue of Rizzy (Dr. Jose Rizal) using nothing but bare hands (it’s already an Everest during my time), sliding with a pair of slippers at the hedge of the park and playing hide-and-seek with the rest of the barkadas. Though you need to be extra careful while playing, as a little recklessness will be worth the experience you would surely remember for the rest of your life.

Unsaon man gud nga sa akong pagkabata, dili jud nako ikalimod ang akong kakiat. Saksi si Rizzy, sa akong mga gipanulti. Bahala’g lisod katkaton ang monyumento ni Rizzy pugson gihapon ug saka. Si Rizzy usab ang pwede maka-explain sa mga uwat sa akong kilay, suwang, bukton ug mga tuhod. Maong hangtod karon, bisan unsaon nako’g pahid ug ointment dili na gayod mapapas.

Though my friends and I used to have plenty of sweet childhood memories at Rizal Park. Sa park mi pwede mag dakop-dakop, tago-tago, layat-layat, ambak-ambak and all kinds of fun activities we can think of. Usahay kong dili magkasinabot, apil na gani ang away-away. Ang ending, sumbong-sumbong dayon sa mga ginikanan. Maayo na lang gani kay dili moapil ang mga dagko sa among away kay kabalo man sila nga puro ra jud to binata amoa.

Although the place is not suitable for small children, it somehow provides the best chance for us to play, run, perform plenty of tricks without limits. Siguro tungod kay walay laing outlets ang mga kabataan (sa among lugar) kaniadto maong sa Rizal Park na lang modalikyat ug duwa. Wala pa man gud mauso sa una ang computers, internet, cellphones, tablets, laptops ug uban pa.

Then I realized how lucky we are to have had enjoyed our childhood with genuine leisure activities. It didn’t make us lazy and sedentary at all, but more of making our physical side in constant activity. Children before were not savoir-faire with technology. They even have limited access to television and techno stuffs. Kong naa gani tv ug betamax, sa silingan ra namong arangan… kong motan-aw ka, naa pa jud bayad…hehehe.

The emergence of new technology nowadays brought several challenges to our children. This time, children are more inclined to staying indoor and play with PSP’s or gameboy, browsing the internet, going gaga with facebook and other social networking site, etc. than to venture outdoor like the park or plaza with their peers.

Hahaay! Nakalimtan na gyud intawon si Rizzy sa mga kabataan sa Borbon. Nagpabiling ga-inusara ug barog sa iyang monyumento, nagpaabot nga bisitahon ug balik sa mga batang sip-unon kaniadto nga nalingaw ug duwa diha sa iyang nataran.

Hold on Rizzy for we will meet again soon.

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION, BORBON HISTORY 101

Puto’g Sikwati Ni Lola

pUTO'G sIKWATI

Paborito kaayo sa akong lola ang sikwati nga pinaresan ug puto. Kada buntag, mao sab ni kinaham pagkaon ni tatay ug nanay, ni tiyo ug tiya, ni agaw ug usahay sa amo sad nga silingan.

Kahinumdom pa ko, paborito nakong isuwa sa sikwati ang kan-ong bahaw sa among kon (kaldero in other word). Mas lami man gud kay dili pilit sa baba kong usapon bahaw. Inig human nakog kaon sa bahaw, aha pa nako kilawon ang akong bahin nga puto.

Pero ang akong mga igsoon, isuwa nila ilang puto sa asukal, uban gani nila kay buwad…dili man gud sila ganahan ug sikwati. Ambot lang nganong lahi-lahi mi ug trip oy.

Karon nga ting ulan-ulan na diri, gihidlaw na hinuon ko sa lami kaayong puto ni lola, mora ug desidido na sad hinuon kong mokat-og buhat sa lamiang puto’g sikwati.

Ang problema kay nakalimot na lang ko kong gi-unsa to pagbuhat sa akong lola. Duna hinuon hinatag sa akong amiga nga recipe apan wala ko masayod kong pareho ba kini kalami sa akong lola. Hala, suwayan nato!

Ingon siya, andamon ang bugas pilit, tuno sa lubi, asukal ug luy-a para sa puto ug lutuon kini sa steamer. Sa tinud-anay lang, maglisod ko ug sunod sa iyang recipe kay dili masabtan mao nga kinahanglan siguro ni ug hands-on tutorial gika jud niya oy. Dili lang sa nako ni iapil diri ug suwat kay mora ug kinahanglan pa kini ug igong pagtuon.

Sa sikwati, ang iyang giingon upat kabuok nga tableya (cocoa tablet), tubig, ug asukal. Pabukalan dayon batilon kini gamit ang kahoy nga batirol (ambot asa ko mangahoy aning batirol) hangtod matunaw ang tableya ug mahimo kining tubig nga tsokolate.

Inig ka human ug preparar sa duha, ibutang ang puto sa plato nga sartin ug ang sikawit sa baso sad nga sartin para ‘reminiscing’ kaayo ang preparasyon nimo ba. Kahinumdom pa ba mo sa mga sartin nga gamit sa inyong lola, ang uban gani kay napakpak na sa gidugayon.

Sartin is a stainless thing aka plate, cup, etc…also taking the likes of arinola, excuse my word…hehehe.

What is Sikwati?

Sikwate or sikwati is a traditional Visayan or Filipino hot chocolate drink made from choco tablets called ‘tableya’ created from cacao seeds. It is usually paired with puto (sticky rice) but may also be great with pandesal for breakfast!

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

LAMAW

Lamaw
Have you tried the famous coconut cocktail in Borbon? The locals call it LAMAW.

Here’s another BisBlog entry from Elmer about their past time in Borbon.

Unsa na ang lamaw?

(1) Lamaw ang tawag sa kinudkod nga unod sa butong nga lubi (dili lahing ha), sagol ang sabaw niini ug duyogan kini’g pinulpog nga SkyFlakes ug leche condensada.

(2) Lamaw usab ang tawag sa saksak-sinagol nga pagkaon para sa binuhing hayop sama sa baboy. Usahay kombinasyon kini sa polard ug tinadtad nga bani sa saging o ba kaha sobrang sud-an nga padulong na pan-os, initon, dayon saglan ug bagaso para ipakaon sa mga mananap.

Niadtong batan-on pa ang Borbon (kay ngano tigulang na diay karon) once upon a time na lang oy, para fairy tale story ang peg ba.

Dili ikalimod nga kinaham namo ang pagkaon nga lamaw. Dili masipyat ang usa ka buwan nga dili mi makakaon ug lamaw. Simple lang ang kinabuhi kaniadto sa Borbon. Siguro tungod kay wala pa mauso ang blackberry cellphone, IPad, Iphone ug dili sad kinaham sa mga kabatan-unan ang mga social networking sites sama sa facebook, twitter ug instagram.

Kada Sabado o Domingo, basta mosuol na gani ang ka-gwatsinanggo sa akong mga amigo, mag-abot jud dayon ang mga huna-huna sa pagpamuwak ug butong sa umahan ni Noy Kulas.

Si Mark ang angkon sa leche, si Dante sa SkyFlakes, si Jun-Jun sa pitsel, si Vincent sa sundang ug ako usab sa pito (tig-pito man gud ko kong dunay magkanuos sa may hagunoyan). Sa tinud-anay lang, uyuan ni Mark si Noy Kulas ug tungod lagi kay nahurot ug pagpamuwak ang iyang kalubihan maong magsegi na lang jud ug bahis-bahis si Noy Kulas sa pagbantay niini.

Usahay napulo ka-buok butong ang kinahanglang para mapuno namo ang pitsel nga bitbit ni Jun-jun. Apan kong ganahan gani mi ug ispeso, moabot ug bente ka lubi ang magamit. Inig human ug kudkod sa unod, ibutang ang mga sagol, kutawon ug mao na kini ang kinaham kaayo namo nga lamaw.

Bitbiton namo ang among nabuhat nga lamaw sa payag daplin sa baybayon ug adto namo tagamtamon ang kalami niini. Inig kahuman, modiretso ang grupo panguha ug swaki ug bat sa hunasan sa Intermedia para naay ipanihapon.

Giunsa pagbuhat ang lamaw nga lubi?

Simple lang. Andama ang tanang gamit nga nahisulat sa ubos ug isagol ang tanan sa usa ka sudlanan nga limpyo. Pwede pitsel o kaserola (ayaw lang arinola…hehehe)

•10 ka buok kinudkod nga butong (para humok ug unod)
•Himabaw sa pitsel nga tubig sa butong
•1 ka lata nga leche condensada (bisag unsa nga brand)
•5 ka putos SkyFlakes (kupog-kupogon)

Optional cocktail mix (pwede isagol, pwede sad dili):
•Sago o gulaman (gi-preserve)
•Mani o bisan unsa nga ‘nut’ except coco’nut’ (pinulpog)

Tan-awon ta lagi ug dili mo magpangita sa kalami niini…hahaha.

Thank you Elmer for sharing with us your interesting coconut cocktail mix recipe.

2 Comments

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

TUOB: Tambal Sa Pasmo

Pasmo

We bring you another BisBlog entry. Author anonymous. Enjoy and have fun!

Some of us may have had experienced not eating meals on a regular basis. Ang resulta, PASMO jud dayon…

During our younger days, we often missed out meals due to busy day (kay nalingaw sa duwa o ba kaha sa mga aktibidades), while others due to eating unhealthy foods (normally junk foods or foods with unhygienic condition). I then recalled my high school moments when my lola reminded me, in gazillion times, not to skip my meal and always put SkyFlakes or White Rabbit inside my bag. Kay ang pasmo daw makabuang (her way of scaring me and it works anyway!)

Outside our school (20 years back) there’s still ease of getting all the foods we want, that is why, dili jud gihapon malikayan nga makakaon permi’g ice candy o junk foods, makainom ug bugnawng tubig (ice water) bisa’g wala pay paniudto o panihapon. Inig uli sa balay, hilanat jud dayon. Pasmo lagi ipasangil ni lola ug mama… kay kuno nagpasar-pasar na pud ug kaon.

Apan unsa man ang mga sintomas sa PASMO?

Base sa akong eksperyensya, ang pasmo maoy usa sa hinungdan sa hilanat. Ang mga kasagarang sintomas niino kay molabad ang kinatibuk-ang bahin sa ulo (usahay ang pikas bahin ra sa ulo). Ang tawo nga napasmo, daling malipong, mobalik-balik ang hilanat bisag nakainom na ug tambal. Mamugnaw ang lapa-lapa ug mga kamot apan taas gihapon ang temperatura sa lawas. Pulong pa ni lola nga kong napatong-patong na ang pasmo sa usa ka tawo, lisod na jud kini ayuhon.

Unsay tambal sa PASMO?

Ang tambal kuno sa PASMO, mao ra ang pagpanghimasmo. Ang buhaton sa akong lola kay maglà-ga ug bahaw nga kan-on (dukot kay mas epktibo daw) saglan ug ice, coke, ug dahon sa mangga (dahon sa mangga pwede sad wala). Ibutang ang tanang ingredients sa kaserola ug pabukalan. Dayon inig bukal, ibutang ang kaserola sa sawg (lower area) nga tinakpan. Ang gihimasmohan mopatungod sa kaserola nga magbukot ug habol tibuok lawas. Ipagawas lang ulo sa habol para dili maapil. Kuhaon ang takob sa kaserola ug siguraduhon nga walay asong makaipsot. Ang mga tubig nga nipilit sa takob, ipahid kini sa ulo, tiyan ug luta-lutahan sa tawo nga gihimasmohan.

Inig human ug tuob, ipakaon ang dukot nga kan-on ug ipahigop ang sabaw sa himasmo sa tawong gihimasmohan.

Wala ko kabalo kong unsay naa ani nga ritwal sa panghimasmo pero inig ka ugma mawagtang man sad hinuon akong hilanat ug sakit sa ulo. Sunod adlaw, pwede na ko maligo ug mosulod sa eskwela. Ang kanindot lang kay gikan man sa sakit, pabawnan jud lagi dayon ug lami nga sud-ann… chorizo, pork chop ug itlog, unya naa pa jud pakapin hinog nga mangga ug saging tundan. Hahaaaaay. Kay tinuod lang, dili lalim ang pasmo.

Segi oy, mokaon sa ko diri, unya na lang ni nako tiwason ug suwat kay mora ug nakalimot pa ko ug paniudto dah. Pasmo na sad ni!

Disclaimer: Ang pamaagi sa panghimasmo nga inyong nabasa kay base lamang sa kasinatian sa nagsulat ug walay pay igong pagtuon sa seyensya nga nagpamatuod kong kini epektibo.

3 Comments

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

Kinabuhing Estudyante

Hay Skul Layp

Here is a poem entitled Kinabuhing Estudyante.

To translate in summary, it talks about a typical BNHS student who does everything just to finish high school. It also talks about the hard times getting even with the teacher’s exams but the protagonist stays hopeful to get at least the passing mark.

Anyway, the poem… bisaya brave attempt by the author…hahaha.

Sa wala pa mosilak ang adlaw sa kabuntagon
Gihuman ko na tanang buluhaton
Nangandam sa gamit dayon lugsong
Mokatkat, motikas sa dalan nga libaong

Pagkanindot sa kinabuhing estudyante
Makat-on, maningakamot aron dili mangamote
Sa mga gihatag nga test ni Ma’am seski
Swerte ko na lang kong passing ang maani.

Baw!

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION

BisBlog: Bisaya-Cebuano Section

BisBlog

Nganong dili nato sulayan pagsulat ug mga Binisayang blogs. Suwayan nato pagbanhaw (actually, it’s more of putting blog articles in our own lingo, kay wa man sya mamatay), aron matagaan nato ug panid diri sa atong alumni blog site.

Kahibalo ko nga daghan sa atong mga alumni ang adunay mga tinaguang kahanas ug katakos sa pagsulat sa binisayang pinulungan sama na lamang sa mga balak, tigmo, kanta o ba kaha mugna-mugna nga istorya nga naumol sa ilang mga maalamong huna-huna.

Apan lagi kay dili man kita hanas aning pasuwat ug pinulungang binisaya, mangayo na kita daan ug pasaylo sa mga maalamon (dili bitaw mo mamersonal, kay higala man tratar natong tanan diri)…nga kon aduna moy mga nakitang sayop, ayaw lamang pagduha-duha og komentaryo, pagpadayag o ba kaha pagsakto sa mga pulong nga dili sakto ug hubad.

Magpasalamat na kami daan sa tanan nga nagsunod aning atong blogs, nisalig, nagpakita ug suporta, nag-aghat, naghatag kanamo ug inspirasyon niining atong tinguha nga ma-agni ang uban natong mga alumni nga mopadayag sa ilang mga pulong.

Kon aduna man kamoy mga sinulat nga binisaya sama sa balak, tigmo, kanta, mugna-mugnang istorya sa bisan unsa nga pamaagi ug titulo, ipadayag kini kanamo diri para matagaan nato ug igong pagtagad.

Key Terms to Remember:

Borbonanon – refers to the people residing within the Municipality of Borbon
Sugbuanon – refers to the people of the Province of Cebu
Sinibuwano – refers to the language of the Sugbuanon or Cebuano people
Bisaya – is often referred as the Cebuano people or Cebuano language, but is more of a general term for people in Visayan regions and also for ‘bisaya’ speaking people in other parts of Mindanao.

Leave a comment

Filed under BISAYA BLOG: BISAYA-CEBUANO SECTION